04 Eylül 2008 Perşembe

Perakende sektöründeki önemli organizasyonlardan biri olan ECR’ın (www.ecrnet.org). amacı, perakende sektöründe faaliyet gösteren tedarikçileri ve perakendecileri sipariş odaklı bir iletişimden; planlama, tahminleme ve ikmal odaklı bir iletişime geçirerek, daha eşgüdümlü ve daha verimli bir çalışma sonucunda müşterilere daha iyi hizmet vermeyi sağlamaktır. Bu alanda yapılan çalışmalar CPFR (Collaborative Planning, Forecasting and Replenishment) Türkçe’deki tanımıyla “Planlama, Tahminleme ve İkmal İşbirliği” başlığı adı altında toplanmaktadır.

İkmal konusunda en oturmuş uygulamalardan biri tedarikçi yönetimli stok (vendor managed inventory). Geleneksel süreç perakendecinin tedarikçiye sipariş vermesi ve tedarikçinin bu siparişlere dayanarak dağıtım merkezlerine mal yollamasıydı. Bu sipariş odaklı uygulamanin yarattığı problemler (örnek: bullwhip effect) artık çok detaylı olarak belgelenmiş durumda. Bu problemleri azaltmanın bir yolu stok görünürlüğünü arttırmak. Tedarikçi yönetimli stok uygulamasında, perakendecinin veri tabanındaki stok düzeyi bilgileri (dağıtım merkezi düzeyinde) tedarikçiye açılıyor. Daha sonra, birlikte belirlenen belli parametreler zarfinda tedarikçi mal ikmalinden sorumlu oluyor. Bu şekilde bullwhip effect azalırken – ki bu her iki tarafın da yararına – perakendecinin sipariş konusundaki iş yükü hafifliyor.

İkmal konusundaki bu çalışmalar daha çok süregelen satışlarda yoğunlaşırken, planlama alanındaki işbirliği çalışmaları daha çok promosyon boyutlu. Genellikle perakendeciler promosyon takvimini aylar öncesinden geliştirirken, bu bilgi tedarikçilere ancak promosyondan bir kaç hafta önce sipariş şeklinde yansıyor. Bunun sonucunda tedarikçide kapasite yetersizliği, fazla mesai ya da dış kaynağa yönelme gibi maliyet artışına ya da perakendecide mal yokluğuna sebep olan problemler sık sık görülebiliyor. Bu sebeple promosyon takvimini ve olası sipariş hacmini daha önceden tedarikçiye iletmek her iki tarafı karlılık artışına götürüyor.

Satış tahmini işbirliği ise her iki tarafın ürün talebi hakkındaki bilgilerinden yararlanmaya yönelik bir süreç. Mesela, perakendeci yerel şartlar, mağazadaki diğer ürünler, geçmiş satışlar konusunda daha bilgiliyken, tedarikçi demografik değişimler, ürünün ülke genelinde satış hızı, planlanmış reklam kampanyaları konusunda daha bilgili. Bu bilgilerden faydalanmak icin perakendecinin ve tedarikçinin ayrı ayrı yaptıkları satış tahminleri karşılaştırılıyor. Eğer aradaki fark büyük ise iki taraf bir araya gelip satış tahminini hangi verilere dayanarak yaptıklarını tartışarak daha sağlıklı bir satış tahminine varıyorlar. Bu sürecin başarıyla uygulandığı birçok örnek www.cpfr.org sitesinde bulunabilir.

Bugün gündemde olan bir başka işbirliği alanı kategori işletmesi. Perakende sektöründe kategori, benzer ya da birbiriyle ilişkili ürünlerin tamamına verilen isim. Örnek olarak ev temizlik malzemeleri, kozmetik, içecekler, bakkaliye vs. gibi kategorileri sayabiliriz. Perakende sektöründeki değişimlerden biri perakendecilerin marka odaklı işletme ve karlılık hesabından kategori odaklı işletme ve karlılık hesabına geçmeleri. Tedarikçiyle işbirliği ise artık marka bazından kategori bazına kaymış durumda. Giderek artan bir uygulama kategori kaptanı denen bir uygulama. Bu uygulamaya gore, kategori işletmesinden o kategoride satış yapan şirketlerden birisi sorumlu oluyor. Bu şekilde birçok kategoride binlerce ürün satan perakendecinin her kategoriye ayıramadığı boyutta kaynağı tedarikçi sağlıyor. Amaç tedarikçinin ürün ve müşteri konusundaki bilgilerini kullanarak bütün kategorinin satışını arttırmak, ve bu şekilde hem müşteriye, hem perakendeciye hem de tedarikçiye fayda sağlamak.

Bu metodlar dikkatli ve sağlıklı bir şekilde uygulandıkları zaman ne kadar yararlı olabiliyorlarsa, eksik ya da yanlış uygulandıkları zaman boşa sarfedilen emek ve yatırımdan başlayarak, rekabeti azaltıcı ve yokedici etkilere kadar çesitli olumsuzluklara sebep olabiliyorlar. Örnek olarak promosyon planlaması ve satış tahmini işbirliğinde dikkat edilmesi gereken nokta tedarikçinin promosyon konusunda hassas bilgileri rakiplere iletmemesi. Kategori kaptanlığında ise kategori kaptanının diğer tedarikçilere zarar verecek ya da onları kategoriden dıslayacak uygulamalara gitmemesine dikkat etmek gerekiyor. Yine de tedarik zinciri işbirliği gerek bu amaçla endüstride kullanılan süreçlerin olgunlaşması, gerekse bilgi işlem sistemlerinin gelişmesi açısından giderek olgunlaşan ve üzerinde durulmaya değer bir alan.
 
Mümin Kurtuluş

Okunma Sayısı: 1961 Diğer Makale